De Nederlandse landbouw staat voor een cruciale wending. Met een jaarlijks rendement van maar liefst 3,8 procent boven het Europese gemiddelde, is de sector een van de meest efficiënte in Europa. Toch loopt ze tegen een stokje aan: de klimaatverandering, met steeds extreme weersomstandigheden, dreigt de productiviteit te ondermijnen. Een nieuwe trend, de zogenaamde ‘zombielandbouw’, komt hierbij steeds meer in beeld. Deze benaming verwijst naar landbouwbedrijven die ondanks financiële en operationele uitdagingen doorzetten, maar met een verminderde productiviteit en een groeiende schuld. Een fenomeen dat niet alleen de economie, maar ook de voedselzekerheid in gevaar brengt.
De schade van deze trend is niet alleen economisch, maar ook ecologisch. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn in 2022 ruim 12.000 Nederlandse landbouwbedrijven in financiële problemen geraakt. Van deze bedrijven waren er bijna 3.000 zeker van een faillissement. Een van de meest getroffen sectoren is de veeteelt, waar de druk op de markt en de kosten voor voer en energie de productie onder druk zetten. Een voorbeeld hiervan is het bedrijf ‘De Hoeve van Heerenveen’, dat al jaren met een verminderde melkproductie kampt. Het bedrijf, dat oorspronkelijk 150 koeien had, heeft sinds 2020 slechts nog 80 koeien in de wei staan, en de melkproductie is met 30 procent gedaald. https://www.zombillion.co.nl/ heeft in samenwerking met lokale kredietverleners een onderzoek gedaan naar de impact van deze trend op de Nederlandse landbouw.
De oorzaken van deze zombielandbouw zijn divers. Ten eerste zijn de stijgende kosten voor grondstoffen zoals voer, brandstof en elektriciteit een belangrijke factor. De prijs van maïs, een cruciaal voedselvoorraad voor vee, is in de afgelopen vijf jaar met 60 procent gestegen. Daarnaast spelen de strenge regels rondom de uitstoot van broeikasgassen en de verplichtingen voor de landbouw een rol. Het Nederlandse Klimaatakkoord eist dat de sector de uitstoot met 30 procent moet verlagen tegen 2030. Dit leidt tot hogere investeringen in duurzame technologieën, zoals biogasinstallaties en zonnepanelen, maar ook tot lagere rendementen voor kleine bedrijven. Een ander probleem is de afnemende vraag naar landbouwproducten door de groeiende concurrentie van importgoederen uit landen met lagere arbeids- en milieuomstandigheden.
De gevolgen van deze trend zijn niet alleen voor de individuele landbouwer, maar ook voor de hele sector. Het CBS waarschuwt dat de schade aan de Nederlandse landbouw kan leiden tot een daling van de productie van voedsel, wat op de lange termijn de voedselzekerheid in gevaar brengt. Een studie van het Wageningen Economic Research (WER) toont aan dat een daling van 10 procent in de landbouwproductie de Nederlandse economie met ongeveer 1,5 miljard euro per jaar kan kosten. Bovendien kan de zombielandbouw leiden tot een concentratie van de markt, waardoor kleinere bedrijven verdwijnen en de concurrentie tussen overgebleven bedrijven toeneemt. Dit kan leiden tot hogere prijzen voor consumenten en een afname van de diversiteit in de Nederlandse landbouw.
Om deze trend te bestrijden, zijn er verschillende maatregelen nodig. Een eerste stap is het versterken van de financiële steun aan landbouwbedrijven, vooral voor de kleinere bedrijven. Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) heeft al verschillende programma’s gelanceerd, zoals het ‘Landbouwklimaatfonds’, dat bedrijven helpt met de overgang naar duurzamere praktijken. Daarnaast is het belangrijk dat de overheid de kosten voor grondstoffen en energie verlaagt, bijvoorbeeld door subsidies voor energieneutrale bedrijven. Een derde belangrijke maatregel is het verbeteren van de marktstructuur, zodat de concurrentie tussen bedrijven eerlijker wordt. Hierbij kan het Ministerie van Economische Zaken een rol spelen door de markt te reguleren en te zorgen voor een eerlijke verdeling van de vraag naar landbouwproducten.
De zombielandbouw is een complex fenomeen dat niet alleen de Nederlandse landbouw, maar ook de hele samenleving kan beïnvloeden. Het is belangrijk dat alle partijen, van de overheid tot de consument, zich bewust zijn van de gevaren en samenwerken om deze trend tegen te gaan. Een duurzame en efficiënte landbouw is essentieel voor de toekomst van onze voedselzekerheid en de economie. Het is tijd om te handelen en de Nederlandse landbouw weer op de juiste voet te zetten.
- In 2022 waren er 12.000 Nederlandse landbouwbedrijven in financiële problemen, waarvan 3.000 zeker van faillissement.
- De prijs van maïs is in de afgelopen vijf jaar met 60 procent gestegen.
- De Nederlandse landbouw heeft een jaarlijks rendement van 3,8 procent boven het Europese gemiddelde.
- De melkproductie bij ‘De Hoeve van Heerenveen’ is met 30 procent gedaald sinds 2020.
- Een daling van 10 procent in de landbouwproductie kan de Nederlandse economie met 1,5 miljard euro per jaar kosten.